ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡಬ ತಾಲೂಕಿನ ಬಂಟ್ರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ 7ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಮರ್ಧಾಳ ಶ್ರೀ ಮಹತೋಭಾರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೂತನ ಕಳೆ ಬರಲಿದೆ. ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ಅಪರೂಪದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಬಂಟ್ರ ಶಾಸನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಜೈನ ಬಲ್ಲಾಳ ಅರಸರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಯ ದೇಗುಲವನ್ನು ಸುಮಾರು ₹8 ಕೋಟಿ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯವಾಗಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಭರದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಕಡಬ ತಾಲೂಕಿನ ಬಂಟ್ರ ಗ್ರಾಮದ ಮರ್ಧಾಳ ಶ್ರೀ ಮಹತೋಭಾರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹುದುಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಾಲದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಶಿಲಾಮಯ ವೈಭವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಹಾಗೂ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಕಡಬ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಮಾರ್ಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮರ್ಧಾಳವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ‘ಐತ್ತೂರು–ಮರ್ಧಾಳ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ’ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೈನ ಬಲ್ಲಾಳ ಅರಸರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ.

ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಗುಲವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ

ಮರ್ಧಾಳ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕ ಡಾ. ಪಿ. ಗುರುರಾಯ ಭಟ್ಟರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಅದರ ರಚನೆಯು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಈ ದೇಗುಲವು ಎರಡು ಹಂತಗಳ ಮಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎತ್ತರದ ಪಾಣಿಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸದಾಶಿವನು ಇಲ್ಲಿನ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಭಕ್ತರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹವು ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಶಾಲ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಹಾಗೂ ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ರಚನೆಯು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಬಂಟ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಒಪ್ಪಂದದ ಉಲ್ಲೇಖ

ಮರ್ಧಾಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಂಟ್ರ ಶಾಸನವು ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಮರ್ಧಾಳದ ಅರಸ ನೃಪಮಲ್ಲರಾಜ ಮತ್ತು ಕದಂಬ ಕುಲದ ಶ್ರೀ ಪೃಥ್ವಿ ಇವರ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ದಾಖಲೆಯು ಅಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೆಕಂಜಿಯ ಕೈಫಿಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಬಾಲ ಬಲ್ಲಾಳ’ ಎಂಬ ಅರಸನು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಮರ್ಧಾಳದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1400ರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕೇರಿಯ ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕನ ದಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1652ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಡಬ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. 1663ರಲ್ಲಿ ಭದ್ರಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳನು ಮರ್ಧಾಳದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದನೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಿ ಬಲ್ಲಾಳರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂದಿನ ಮರ್ಧಾಳ ಅರಸರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಟ್ರ, ಐತ್ತೂರು, ನೆಕ್ಕಿಲಾಡಿ, ಕೊಣಾಜೆ, ಬಿಳಿನೆಲೆ, ಕೊಂಬಾರು, ಸಿರಿಬಾಗಿಲು, ಕೋಡಿಂಬಾಳ, ಕಡಬ, ಕೇನ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಳ್ಪ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗ್ರಾಮಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೋಟಿ ಬಲ್ಲಾಳ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬಲ್ಲಾಳ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಅರಸರ ಪಟ್ಟದ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಅರಸು ಪರಂಪರೆಯ ಎರಡು ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು

ಮರ್ಧಾಳದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಾಥ ಬಸದಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಅರಸು ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ನೂಜಿನಾಯ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರ ನಂತರ, ಪ್ರಸ್ತುತ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ ಕೊಂಡೆಯವರ ಜೈನ ವಂಶಸ್ಥರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಅರಸರ ಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುರುತಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಪುರಾಣ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗಬನ

ಮರ್ಧಾಳ ಶ್ರೀ ಮಹತೋಭಾರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮಾಗಣೆಗೆ ಸೇರಿದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಕರಾಸುರನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾಗಬನದಲ್ಲಿ ನಾಗನ ಕಟ್ಟೆಯಿದ್ದು, ನಾಗಾರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. 1994ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಗನ ಕಟ್ಟೆಯ ನವೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ದೊಡ್ಡ ನಾಗರಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದಿನ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ದೇವಾಲಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದ ಅಗತ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ದಿವಂಗತ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ ಕೊಂಡೆಯವರು 1960ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ 1944ರಲ್ಲಿ ದಿವಂಗತ ಪದ್ಮರಾಜ ಅರಿಗರು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಈ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.

ಹಿಂದಿನ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕಟ್ಟಡವು ಮತ್ತೆ ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಕಾರಣ, ದೇವಾಲಯದ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮಗ್ರ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಾಯಿತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ

ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯವು ಅಷ್ಟಮಂಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಸೂಚನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಲಾಮಯ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೂತನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

2023ರ ಮಾರ್ಚ್ 13, 14 ಮತ್ತು 15ರಂದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆದಿದ್ದು, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಂತೆ ಅನುಜ್ಞಾ ಕಲಶಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ದೇವರಿಗೆ ಪಂಜರ ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿತ್ಯ ಪೂಜಾ ಕೈಂಕರ್ಯಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ನೂತನ ಶಿಲಾಮಯ ಗರ್ಭಗುಡಿ, ಶಿಲಾಮಯ ಗಣಪತಿ ಗುಡಿ, ಶಿಲಾಮಯ ದುರ್ಗಾ ಗುಡಿ, ಸುತ್ತುಪೌಳಿ, ಸಹಪರಿವಾರ ದೈವಗಳ ಗುಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವರ ವಸಂತ ಕಟ್ಟೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಸಮಗ್ರ ಆವರಣವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಸುಮಾರು 8 ಕೋಟಿ ರೂ. ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಮರ್ಧಾಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡುವ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ

ಒಂದು ದೇವಾಲಯದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ಜನಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಹೌದು.

ಮರ್ಧಾಳ ಶ್ರೀ ಮಹತೋಭಾರ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಜೈನ ಬಲ್ಲಾಳ ಅರಸರ ಆಡಳಿತ ಪರಂಪರೆ, ಬಂಟ್ರ ಶಾಸನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಆರಾಧನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ.

ಆದರೆ ಈ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ಮಹತ್ವವು ನೂತನ ಶಿಲಾಮಯ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ಪುರಾತತ್ವ ಮಹತ್ವದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊತ್ತು ನಿಂತಿರುವ ಮರ್ಧಾಳ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಇಂದು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಶಿಲಾಮಯ ವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿ ಎಂಬುದೇ ಭಕ್ತರ ಆಶಯ.